ساختار و ویژگی های مرکب چاپ

مرکب های چاپ مایعات یا خمیرهای رنگی هستند که جهت انتقال تصاویر از یک فرم به سطوح مختلف چاپی به کار می روند. اساسا مرکب های چاپ برای انتقال پیام و حفظ آن کاربرد دارند. در بعضی موارد جنبه تزیین و پیام رسانی دکوراتیو و معرفی کالا را دارد. مرکب های چاپ روی انواع سطوح، شامل کاغذ، تخته، پلاستیک، شیشه، پارچه و … نقش پیام رسانی دارند. لاک ها و وارنیش های روی کار عبارت از مرکب های بی رنگ هستند که جهت حفاظت سطوح چاپی و ارتقاء کیفیت سطوح چاپ کاربرد دارند.

 از این رو ضرورت دارد دانش ویژگی های اصلی رنگ های چاپ، ساختار مرکب، مواد اولیه مرکب های خشک شونده به وسیله اشعه، انواع مرکب های چاپ، روش ساخت مرکب های چاپ و روش کنترل مرکب افست و لتر پرس را فرا گرفته تا بتوانیم دانش خود را به عمل تبدیل کنیم. در ادامه مطالب فوق را به تفصیل شرح می دهیم.

ویژگی های اصلی رنگ های چاپ

 رنگ یک اصل بسیار پیچیده می باشد. و به راه های مختلف و متعدد که جدا از هم نیستند معین و تعریف می شود.

 فام رنگ : «فام»، که نشان دهنده نوع رنگ می باشد، یعنی شی به چه رنگی است؛ قرمز، زرد و آبی یا سبز.

 خلوص رنگ : «خلوص رنگ» آن است که نشان می دهد چقدر تیره یا روشن می باشد.

 رنگدانه : عوامل متعددی در ویژگی های مرکب مؤثر است. از جمله ساختمان شیمیایی رنگدانه که اثر پایه ای بر «فام» رنگ دارد. هم چنین درشتی رنگدانه و میزان دانه های رنگ موجود در مرکب چاپ اثر مهمی در فام رنگ دارد. به طور کلی غلظت بالای رنگدانه، نشان دهنده قدرت رنگ دهی و قدرت رنگ است.
 وارنیش : وارنیش مرکب چاپ شامل روغن ها و صمغ ها یا حلال هاست که فام رنگ را تغییر می دهد. خلوص رنگدانه اثر بسیار بالایی روی فام رنگ دارد. این پدیده می تواند از رنگ خود وارنیش یا کاربرد وارنیش های متفاوت ناشی شود. این امر سبب ایجاد فام رنگ متعدد و متغیر در مرکب چاپ خواهد شد. انتخاب وارنیش مرکب، هم چنین در میزان پخش و نگهداری جدا از هم رنگدانه ها در محیط و حتى قدرت رنگ و نشست آن نقش به سزایی دارد، وگرنه می تواند انتخاب ناموزون وارنیش ایجاد پخش بد و قدرت رنگی پایین و عدم کیفیت چاپ را فراهم آورد.

این دلایل و عوامل، مرکب ساز را وادار می کند تا در انتخاب رنگدانه، رزین، روغن و حلال و نوع پخش آن مطالعه دقیق داشته و شیوه ای درست را به کار گیرد.

 خواص عینی مرکب چاپ

خواص عینی یک مرکب چاپ شامل رنگ، قدرت رنگ، شفافیت (شیشه ای یا ترانسپرانس بودن) و یا کدورت و فام و براقیت می باشد. این خواص رابطه کاملا مستقیم با نوع و میزان رنگدانه مصرفی در مرکب چاپ و وارنیش فرموله شده توسط مرکب ساز دارد.

 شفافیت و کدورت مرکب های چاپ

مرکب های چاپ شده دارای درجات متغیری از کدورت و ترانسپارنسی با شفافیت، نسبت به مقدار نوری که از قشر چاپی عبور می کند یا منعکس می شود می باشند. انتخاب رنگدانه های با کدورت بیش تر گرایش به انعکاس دادن بیش تر نور دارد. این پدیده نور بستگی به اندازه ذرۂ رنگدانه و اندیس شکست نور آن دارد. مثلا اکسید تیتان اندیس شکست نور بالایی داشته و بهترین انعکاس نور را دارد. لذا به عنوان یکی از رنگدانه های پوششی یا کدر قابل مصرف است.

جوهرهای قابل حل در وارنیش مرکب دارای ریز ترین ذره از نظر اندازه و پخش بهتر در کلیه سطوح وارنیش خصلت کمترین اندیس شکست نور را داشته و کمترین انعکاس را دارد، بنابراین هر رنگدانه ای که بهتر پخش شود و دارای ذرات ریزتری باشد نور را از خود بهتر عبور داده و نیز کمترین انعکاس و بهترین اندیس شکست نور را خواهد داشت.

 براقیت مرکب های چاپ

براقیت یک مرکب میزان توانایی انعکاس نور تابشی به سطح چابی است. براقیت کاملا بستگی به صافی و هموار بودن سطح، قبل از چاپ دارد. عموما هر قدر نسبت وارنیش در مقابل مقدار رنگدانه بالاتر باشد براقیت نیز بالا خواهد بود. براقیت نسبت مستقیم با پخش رنگدانه در وارنیش و عکس العمل بین رنگدانه و وارنیش و حصول یک سطح پیوسته کاملا صاف بعد از چاپ دارد. این مورد بستگی به صافی سطح چاپی و عدم نفوذ مرکب چاپ به سطح چابی دارد .

براقیت وقتی ایده آل است که وارنیش کاملا مناسب و سطح غير قابل نفوذ و کاملا صاف باشد. تمام مرکب های چاپ دارای حلال ها یا روغن هایی هستند. صمغ های مورد مصرف در ساختمان وارنیش ها در همین حلال ها و روغن ها حل شده، به شکل مایع عسلی به نام وارنیش در می آیند. این حلال ها و یا روغن ها به عنوان شل کن یا تنظیم کننده غلظت مرکب ها نیز به کار می روند. بنابراین نوع حلال و روغن و میزان آنها اثر بسیار بالایی در براقیت دارد. بدین معنی اگر روغن ها یا حلال ها حلالیت کافی یا مناسب برای صمغ های لازم در ساختمان مرکب نداشته باشند نمی توان مرکبی با کیفیت مناسب با براقیت خوب تولید کرد. مواد افزودنی هم که در ساختمان مرکب به مقدار بسیار کم و اندک وجود دارد اثر بسیار بالایی در براقیت دارند.

 ساختار مرکب

مرکب چاپ لترپرس، افست و اسکرین در مقایسه با مرکب چاپ فلکسوگرافی و هلیو گراور، ویسکوزیته بیشتری دارند. لذا به آن مرکب خمیری نیز می گویند.

 قبل از این که به فرمولاسیون مرکب های چاپ برسیم لازم است نخست به مواد اولیه مصرفی در ساختمان مرکب ها بپردازیم.

مركب الترپرس و افست از سه جزء اصلی رنگدانه – وارنیش، شامل رزین ها، روغن ها، مواد ژل کننده به مواد افزودنی تشکیل می شود که در قالب مواد اولیه خام مرکب بررسی می شود.

 رنگدانه

رنگدانه ها مهم ترین جزء تشکیل دهنده ساختمان مرکب های چاپ می باشند. ساختمان رنگدانه مولکول بزرگ و پیچیده ای است با شکل کریستالی و به صورت پودر خیلی ریز و اندازه ذرات ۱.۲ میکرون.

نوع و ویژگی رنگدانه ها

پاره ای از رنگدانه ها ریشه گیاهی و معدنی دارند. بسیاری از آنها سنتز می شوند که خود به دو بخش بزرگ معدنی و آلی تقسیم می شود. چون مرکب های چاپ از نظر نوع کاربرد در ماشین های چاب خواص ویژه خود را طلب می کند. بنابراین از میان انبوه رنگدانه های آلی برای مرکب های چاپ، بر اساس نوع چاب، مرکب آن نیز انتخاب می شود. مثلا برای مرکب چاپ افست و لترپرس رنگدانه ای انتخاب می شود که دارای چگالی حجمی مخصوص بوده و نسبت به جذب روغن، مقاومت و رنگ مخصوص (به ویژه چهار رنگ تصویر) مناسب باشد.

نام گذاری رنگدانه ها

امروزه رنگدانه ها را بر اساس مواد اولیه ای که جهت ساخت یا سنتز رنگدانه از آنها استفاده می شود نام گذاری می کنند. برای یادگیری آسان، شماره شیمیایی آن رنگدانه با ساختمان خاص اش بیان می شود که آن را CAS می نامند. به عنوان مثال رنگ زرد با شماره (Y55 – 6358-37-8)  مشخص شده است. مفهوم آن بدین گونه است : حرف «Y» به مفهوم رنگ زرد – دو رقم «۵۵» که به عنوان اندیس Y می باشد به مفهوم شماره فهرست رنگ «Colour Index» و یا «CI» و چهار رقم بعدی «۶۳۵۸» و اندیسهای بعدی یعنی «۳۷» و «۸» به مفهوم شماره شیمیایی با ساختمان ویژه آن «Chemical Abstractions» یا «AS» که به صورت «CAS Number» خوانده می شود.

رنگدانه های زرد

بیش تر زردهای آریلاید که اکنون تولید می شوند و به نام زرد هانزا معروف هستند از حالت زرد متمایل به سبز شروع شده تا زرد متمایل به نارنجی ختم می شوند. این پیگمنت به صورت خیلی کم «اوپک» یا کدر (Semitrans) می باشند. ولی بعضی از آنها ترانسپرانت هستند. این گروه زردها دارای مقاومت نوری – مقاومت قلیایی و صابونی هستند. این نوع رنگدانه برای مرکب های بدون حرارت یا مرکب هایی که پخته نمی شوند به کار می روند. زیرا زردهای آریلاید معمولا در اثر حرارت تصعید می شوند. کمی در حلال های غير قطبی رنگی می شوند.

 زردهای دی آریلاید

زردهای دی آریلاید شامل گروه وسیعی از زردها هستند. این گروه به نام دی کلرو بنزیدین معروف اند که از لیمویی تا رنگ زرد مایل به نارنجی را دربر می گیرد. این زردها به نور، صابون، حرارت و قلیا مقاوم اند.

 بیشترین مصرف رنگدانه های زرد در مرکب چاپ رنگدانه های آلی هستند که به طور سنتزی ساخته می شوند. یکی از دلایل عدم مصرف رنگدانه های معدنی قدرت رنگ دهی کم آنهاست. تجربه نشان می دهد که رنگ دهی رنگدانه معدنی به آلى، ۱ به ۵ یا ۶ است. یعنی در مقابل یک گرم رنگدانه آلى، می توان ۵ الی ۶ گرم رنگدانه معدنی به کار برد. البته باید عوامل و پارامترهای دیگری (چگالی محصول و …) را نیز در نظر گرفت.

 رنگدانه های نارنجی

از جمله رنگدانه های نارنجی می توان نارنجی DNA یا نارنجی پرماننت را نام برد. این پیگمنت ها نارنجی مایل به قرمز هستند که از قدرت مقاومت نوری خوبی برخوردارند. در مقابل حرارت خیلی مقاوم نیستند. در مقابل واکس خیلی ضعیف ولی در مقابل قلیایی و صابون و اسید و آب بسیار مقاوم اند. این نوع رنگدانه ها در مرکب های ارزان قیمت و نیز در جایی که پوشش بالا مورد نیاز است مصرف دارند، برای مثال در رنگ های فلکسو برای چاپ کاغذ کرافت (کاغذ پاکت سیمان) مورد استفاده قرار می گیرد.

 نارنجی پیرازولون (نارنجی پرماننت )

این نارنجی دارای فام کاملا زرد مایل به نارنجی است. در مقابل بخار، اسيد، صابون، حرارت و نور مقاوم است. یک رنگدانه سمی ترانس می باشد که در مرکب های لترپرس و افست مصرف دارد. ولی در مرکب های فلکسو و هلیوگراور، به خاطر رنگ دهی به حلال قابل مصرف نیست. نارنجی دی آریلاید و فست اورنج F2G و نارنجی HL نیز جزو رنگدانه های نارنجی هستند که در مرکب چاپ مصرف دارند.

رنگدانه های قرمز (قرمز نفل یا پرماننت قرمز إف آر آر ) 

این رنگدانه قرمز خیلی قوی، درخشان، مایل به زرد، با مقاومت اسیدی قلیایی و صابونی و دترجنت ها ولی با مقاومت نور ضعیف است.

 بیشتر در مرکب های چاپ برجسته و افست و مرکب های کارتن و قوطی هایی که بسته بندی صابونها و دتر جنتها به کار می رود، مصرف دارد.

 قرمز تولوئیدین

حالت رنگ قرمز اسکارلت با قدرت متوسط را دارد، اما خیلی کدر در ته رنگ می باشد . در فام بالا مقاومت نوری زیاد دارد. در مقابل قلیایی بسیار مقاوم ولی در مقابل حلالها از مقاومت بسیار ضعیفی برخوردار است. در مقابل حرارت کانال های حرارتی ۱۲۰°C – ۱۴۰°C  کاملا ضعیف و تغییر رنگ می دهد. بیشترین کاربرد آن در مرکب های ارزان قیمت مثل مرکب روزنامه است. اصولا در رنگ هایی که از رنگدانه کمی ساخته می شوند توصیه نمی شود.

 قرمز پرماننت R یا (قرمز پاراکلرينه) 

از خواص این قرمز ته فام نارنجی و مقاومت بسیار بالای آن است. که فام با درصد بالای آن در مقابل قلیاها و اسیدها مقاومت دارد. ولی در مقابل حرارت، به ویژه در کانال های حرارتی۱۴۰°C – ۱۲۰ ضعیف می شود و تغییر رنگ می دهد.

 قرمز کارمین FB 

با ته رنگ آبی و مقاومت نوری بالا که در مقابل آب دوام بالایی دارد. در مقابل دترجنت ها، صابون ها و اسیدها نیز مقاومت خوبی دارد. در مقابل حرارت ۱۲۰ درجه توأم با بخار آب تحت فشار یک آتمسفر کاملا مقاوم می باشد. به اصطلاح مقاومت استریل دارد. بنابراین در مرکب های بسته بندی مثل چاپ ورق حلب و در بسته بندی کنسرو و کمپوت کاربرد دارد.

 قرمز ماگنت

از جمله رنگ های قرمزی که در مرکب های چاپ افست و برجسته و هلیو گراور و فلکسو گرافی مصرف فراوان دارد قرمز ماگنت است که به صورت رنگ پایه برای چاپ چهار رنگ به نام روبین مصرف می شود . نمک کلسیم این قرمز در مرکب های افست و مسطح با ته رنگ آبی به صورت چهار رنگ اصلی مصرف دارد. دارای مقاومت نوری پایین است. در مقابل دترجنتها و صابون از مقاومت متوسطی برخوردار است. در مقابل اسیدها و استریلیزاسیون نیز مقاومت ندارد. در صنعت چاپ به نام قرمز ماگنت معروف است.

 قرمز گلی یا قرمز لاک 

دارای مقاومت قلیایی – اسیدی و نوری پایین می باشد. بیش تر در مرکب های ارزان قیمت مصرف دارد. از آنجا که رنگی شاد یا گرم و خوش رنگ می باشد در چاپ مطبوعات و کتابهای درسی و تزیینی و دکوری مصرف دارد. این قرمز به صورت تک رنگ بیشترین مصرف را دارد و آن را قرمز گرم نیز گویند.

رنگدانه قرمز

 قرمز روبین

نمک کلسیم این قرمز به صورت قرمز روبین آب معروف بوده است. دارای مقاومت قلیایی، اسیدی و صابونی خوبی می باشد. و دارای مقاومت نوری نسبتا خوب نیز می باشد. به دلیل داشتن مقاومت استریل، در چاپ بسته بندی کمپوت و کنسرو و به ویژه در چاپ نساجی مصرف فراوان دارد.

 قرمز : با نمک منگنز روبین

این قرمز از ته رنگ آبی رنگ خوبی برخوردار است. به دلیل داشتن مقاومت نوری و قلیایی (دترجنت) در چاپ صنایع بسته بندی به ویژه در بسته بندی پودرهای رختشویی مصرف دارد. هم چنین چون دارای مقاومت نوری بالا و استریلیزاسیون خوبی است. در چاپ نساجی، کنسرو و کمپوت مصرف فراوان دارد. یادآوری می شود که منظور از «مقاومت استریل» آن است که رنگدانه در قام بالا و در محیط ۱۲۰°C حرارت و بخار دارای یک اتمسفر تغییر رنگ نمی دهد.

رنگدانه های آبی

این رنگدانه از نوع ساختمان شیمیایی B (بتا) می باشد که به طور مختصر به شرح هر یک از آنها می پردازیم.

 آبی فتالوسيانين 

آبی فتالوسیانین یک آبی با ته رنگ سبز خالص که در مقابل اسیدها، قلياها، حلال ها، نرم کن ها و چربی ها، پارافین ها، واکسها و صابون ها کاملا مقاوم است، مقاومت حرارتی آن ۲۲۰°C  می باشد و از مقاومت نوری بسیار بالایی برخوردار است. از خواص برجسته آن پایداری آن در محیط های مختلف می باشد. در مرکب های چاپ افست حلب، هلیوگراور، فلکسو گراور، UV، و غیره به عنوان این رنگ مورد جایه تحصوری بحساب می آید .

آبی فتالوسيانين

دارای خواص پايدار بوده، ته رنگ قرمز دارد و بين آبی هايی که ته رنگ قرمز دارد پايدارترين آن هاست. در اثر حرارت حالتی به رنگ سبز به خود می گيرد. در رنگ های مايع سيال مصرف دارد و از جملهٔ رنگ های آبی گران تر به شمار می رود.

آبی ميلوری يا آبی پروس

  يک رنگ آبی با ته رنگ کثيف و قرمز رنگ دارد و به آن آبی آهن نيز گويند. اين آبی بيش تر در ساخت مرکب های روتاتيو داخل مشکی ويژه چاپ روزنامه مصرف دارد. مقاومت نوری آن بالاست در مقابل حرارت، روغن ها و پارافين ها نيز مقاوم است. به علت داشتن بهای پايين نسبت به آبی های ديگر، در رنگ های ساختمانی و مرکب چاپ ارزان مصرف دارد.

آبی رفلکس (آلکالی بلو)

اين آبی از جمله رنگدانه های بسيار معروف است. از قدرت بالايی برخوردار است. آن را جهت تغيير فام رنگ های مشکی به کار می برند. در اثر تابش نور از خود انعکاس پر طاووسی دارد. در رنگ های چاپ برای ساخت آبی های سير با انعکاس فام طلايی به کار می رود. تعدادی رنگدانه های آبی نيز به نام رنگ های آبی کاتيونيک يا بازيک وجود دارد که به دليل داشتن تنوع زياد و کاربردهای خاص شان از بحث آن صرف نظر می کنيم.

 رنگدانه های مشکی

مشکی گیاهی 

این رنگدانه دارای ساختمان نیترو می باشد . پودری نرم و نسبت به دوده کوره کانالی خاکستری رنگ و زبرتر می باشد. یک رنگدانه کاملا خنثی و دارای پوشش بالا بوده لذا سایر انواع رنگدانه ها را جذب می کند. بنابراین مشکی را با رنگدانه های دیگر مصرف نمی کنند. تنها کاربرد آن در ساختمان رنگ های مشکی است. در صنایع لاستیک به صورت مخلوط رنگ مشکی، در خمیر اولیه لاستیک، مصرف دارد.

 مشکی دوده

ذرات ریز در حدود میکرون و فام رنگشان از خاکستری تا دود ته رنگ آبی گسترش پیدا می کند. تولید مشکی دوده از سوخت ناقص مواد نفتی سنگین در کوره های کانال بندی شده حاصل می گردد. دوده های مورد مصرف در صنعت مرکب سازی، از نوع خاص و آماده شده در کانال می باشد. بدین معنی که دود حاصل از سوخت مواد نفتی سنگین را بعد از جمع آوری از کانال های کوره سوخت، شست و شو، خاکستر گیری و اکسیژن دهی کرده و جهت مصرف در صنایع رنگ و مرکب سازی آماده می نمایند.

 دوده استیلن

این دوده نیز از سوخت ناقص گاز استیلن حاصل می شود. قدرت جذب روغن کمتری نسبت به انواع دوده های دیگر دارد. دارای ته رنگ آبی است و بیشتر در ساختمان رنگ و مرکب های سیال و روان مصرف دارد.

 مشکی اکسید آهن

این رنگدانه از اکسیداسیون سنتری آهن حاصل می شود. ساختمان آن مخلوط (FeO و ,Fe0) بوده و دارای خاصیت مغناطیسی می باشد. رنگ آن مشکی با ته رنگ کاملا خوب و قهوه ای است. نوع میکرونیزه یکنواخت شده آن، آمیخته با رزین ها و واکس های مخصوص، به جای تونر در ماشین فتوکپی مصرف دارد. این رنگدانه دارای چگالی بالا و در مقابل قلیایی ها، حلال ها و صابون ها و واکسها و نور مقاوم می باشد. مرکب چاپ اکسید آهن مغناطیسی جهت چاپ روی چکها و اسکناس ها کاربرد دارد. در کارت های اعتبار قسمت های مربوط به ماشین های حساب که به صورت اتوماتیک مورد استفاده قرار می گیرد، کاربرد دارد.

رنگدانه های سفید

 سفید روی و سفید چینی

یک رنگدانه سفید با قدرت پوشش و کدورت حد وسط که نوع کاملا میکرونیزه آن مورد تأیید سازمان غذایی جهانی FDA بوده و دارای خاصیت جذب اشعه UV و خود به خود ضد قارچ و از محصولات اکسید اسیدی خنثی می باشد. در وارنیش های اسیدی حالت متخلخل و با ترکیبات مس بی رنگ، وقتی که حرارت داده می شود، زرد و سرد می شود، سفید می باشد.

 کاربرد این پودر سفید در چاپ پارچه و چاپ ورق حلب و در سایر مرکب ها به عنوان مادة سیال کننده و صافی سطح به کار می رود. دارای ساختمان شیمیایی ZnO است و به صورت خالص ۹۹/۷ – ٪۹۹ وجود دارد.

 لیتوپون

یک رنگدانه به شکل پودر سفید کاملا خنثی با قابليت پخش آسان در وارنیش ها، به صورت پودر کاملا میکرونیزه، می باشد. یکی از خواص آن این است که به صورت یک پوشش دهنده ارزان قیمت کاربرد دارد. ولی در مقابل اسیدها مقاوم نیست.  بهتر است همراه با اکسید تیتان مصرف شود. لیتوپون از حرارت دادن مخلوط سولفات روی و سولفور باریم به دست می آید.

 اکسید تیتان

از نظر ساختمان فیزیکی به دو صورت آناتاز و روتایل وجود دارد. اکسید تیتان یکی از رنگدانه های بسیار معروف و پر مصرف در صنایع رنگ سازی و مرکب سازی است که نسبت به همه سفیدها دارای قدرت پوشش بالاتری دارد. در مقابل أكثر مواد قلیایی، اسیدی و شیمیایی مقاوم بوده و در مقابل حرارت و نور نیز بسیار مقاوم است. نوع روتایل آن پوشش بالاتری نسبت به نوع آناتاز آن دارد. کاربرد روتایل بیشتر در صنایع رنگ و مرکب چاپ ولی کاربرد نوع آناتاز آن در صنایع آرایشی و صنایع پلاستیک می باشد.

انواع روتایل آن به خاطر مواد افزودنی که بدان اضافه می کنند کاربردهای مختلف و خواص مختلف پیدا کرده به طوری که در چهارصد نوع با چهارصد ویژگی در بازار جهانی وجود دارد. در بیشتر مرکب های افست، لترپرس، فلکسو ، هلیو گراور و سیلک اسکرین مصرف دارد. نوع پوشش داده شده دانه آن دارای کیفیت بالا و گران تر می باشد. در طبیعت سنگ معدن آن به صورت ایلومنیت FeTiO3 وجود دارد .

سلفور روی

این رنگدانه یک رنگدانه پوشش دار سفید است. در مقابل اکثر مواد شیمیایی مقاوم است. فقط در مقابل اسیدها مقاوم نیست. قدرت پوشش آن به اندازه تیتان دی اکساید نیست. این رنگدانه را ، همراه اکسید تیتان، به عنوان رنگدانه مقاوم در مقابل اشعه UV به کار می برند. سلفور روی در ساختمان مرکب ها و رنگ ها می تواند همراه اکسید تیتان (TiO2) مصرف داشته و پوشش بهتری به مرکب چاپ بدهد.

 سفید کربنات کلسیم 

یکی از رنگدانه های مات و ارزان است که بیشتر برای پایین آوردن قیمت محصول کاربرد دارد. به دو صورت کریستال و بی شکل یا آمورف (رسوب داده شده در طبیعت دیده می شود. نوع آمورف آن بیشتر در ساختمان مرکب چاپ مصرف دارد. نوع پوشش داده شده آن با اسید استئاریک حدودا ۳٪، بسیار نرم بوده، زبری آن کم و کیفیت آن بالا می باشد.

 نوع پوشش داده شده آن در مرکب های لترپرس و افست و فلکسوی پایه آب مصرف دارد. دارای ساختمان شیمیایی CaCO3 با ناخالصی های Fe, H,O, SiO2, ,CO3Mg و Al می باشد.

کائولن یا خاک چینی: پودری سفید مایل به خاکستری است که سازمان FDA (سازمان غذایی جهانی) آن را برای مصرف در صنایع رنگ مورد تأیید قرار داده است. نسبت به سایر پرکن های ارزان کننده قدرت جذب روغن آن بالا و از نظر شیمیایی کاملا خنتى است. در مرکب های ارزان قیمت تریرس، کارتن، پایه آب و رنگ های هلیوگراور مصرف دارد. به خاطر جذب روغن بالا به عنوان سفت کننده نیز کاربرد دارد. به خاطر ارزانی و خنثی بودنش نیز مصارف زیادی در صنعت رنگ دارد. در طبیعت به صورتH2O  و Si02  و Al2O3 (هيدرو سیلیکات آلومینیم) وجود دارد و دارای بعضی ناخالصی ها مانند آهن و کلسیم منیزیم به صورت اکسید می باشد .

 بلاندو فیکس

یک پودر سفید رنگ بسیار نرم و دارای خواص شیمیایی خوب است. در مقابل نور، حرارت و اسیدها مقاوم می باشد . سفیدی مطلوبی دارد که با قدرت انعکاس نوری بالا موجب درخشش رنگ هایی می شود که همراه این پودر تهیه شده اند. در اکثر مرکب های خمیری (آفست و لترپرس) به عنوان پر کن و در مواردی برای پایین آوردن ماتی مصرف دارد. بلاندو فیکس را به خاطر بی ضرر بودن، سازمان FDA (سازمان جهانی غذا) آن را تایید می کند. نسبت به پر کن های دیگر دارای دانسیته و وزن مخصوص بالا می باشد. ساختمان شیمیایی آن BaSO (سولفات باریم) همراه با ناخالصی های ,Si0 (اکسید سیلیسیم) می باشد.

 هیدرات آلومینیم

یک پودر سفید، نرم، حجیم و شفاف با مقاومت شیمیایی بسیار خوب و بالاست و در صنایع مرکب چاپ مصرف دارد. در مرکب های افست – فلکسوگرافی به خاطر بی ضرر بودن، و در مرکب های مورد مصرف در صنایع بسته بندی غذایی کاربرد دارد.

 تالک

ساختمان شیمیایی آن سیلیکات منیزیم است. نوع خالص آن بسیار سفید و حجیم با مقاومت حرارتی و شیمیایی بالا و کاملا خنتی است. به عنوان لیز کننده (ضد سایش) و دفع بار ساكن در مرکب چاپ به ویژه در صنایع مرکب چاپ رول، به کار می رود و در صنایع رنگ به عنوان مات کننده و ارزان کننده کاربرد دارد.

 رنگدانه های فلزی پودر آلومینیم 

یک پودر کاملا براق و نقره ای است. با قدرت پوشش بسیار بالا آماده می شود. در مقابل مواد شیمیایی مقاوم نیست. بیشتر در محیط حلال های خنثی مانند هیدروکربورها نگهداری می شود. به دو صورت ورقی و غیر ورقی وجود دارد. به تنهایی در مرکب های چاپ افست، لتر برس، هلیوگراور و فلکسو گرافی مصرف دارد. مخلوط آن با رنگدانه هایی مانند زرد، آبی و قرمز رنگهای متالیک خوبی می دهد.

 پودر مس

یک پودر کاملا طلایی مایل به قرمز است. از پودر مس خالص و روی (به صورت آلیاژ) ساخته می شود. قدرت پوشش آن متنوع و درجه ریزی متعدد به حالت ورقی عرضه می شود. نوع ۵-۲ میکرون آن در صنعت چاپ به صورت رنگ مسی به کار می رود. نسبت به مواد شیمیایی حساس و در مقابل حرارت و اکسیداسیون مقاوم نیست. نوع خیس شده آن به صورت خمير در روغن ها و اسیدهای آلی، به عنوان خمیرهای پایدار در مقابل اکسیداسیون، جهت مصرف در ساخت مرکب چاپ کاربرد دارد.

 روغن ها

در ساختمان مرکب چاپ دو نوع روغن (به ویژه در چاپ های افست و الترپرس) با نام های : روغن های معدنی و روغن های گیاهی مورد مصرف قرار می گیرد.

 الف) روغن های معدنی : روغن های معدنی به صورت های مختلف در ساختمان وارنیشهای مرکب چاپ و یا به صورت مستقیم در ساختمان مرکب چاپ مصرف دارد.

 روغن های معدنی از برشهای سنگین مواد نفتی (در پالایشگاه) به دست می آید. بالاترین درجه برش این روغن ها ۳۵۰°C و پایین ترین درجه آن ۲۴۰°C می باشد. رنگ روغن های معدنی دارای غلظتهای بالا، مانند روغن دوک که از حد یک حلال ویسکوزیته بالاتری دارد، از رنگ کاهی تا قهوه ای روشن و تاریک تغییر می کند. ساختمان این روغن ها از سه قسمت هیدروکربوری پارافتیک، نفتیک و آروماتیک تشکیل می شود.

دارای ناخالصی کمی از گوگرد می باشند. میزان خاصیت خیس کنندگی آنها بستگی به وجود نوع هیدروکربورهای موجود در آن دارد. اگر میزان بالای آروماتیک و پارافیک بالا باشد قدرت خیس کنندگی را پایین می آورد. اگر میزان نفتیک بالا باشد قدرت خیس کنندگی را بالا می برد.

 روغن های معدنی مورد مصرف در مرکب چاپ به شرح زیر می باشد :

  • روغن سول ونت (260-240 Solvent Oil )
  • روغن سول ونت (Solvent Oil 260-270,270-290, 290-310)
  • روغن های مرکب روزنامه : این روغن ها دارای قدرت خیس کنندگی پیگمنت و رنگدانه ای بالا، سیالیت کافی، نفوذ مناسب، بدون بو یا با بوی کم و ارزان می باشند. مرکب تولید شده از این نوع روغنها باید قدرت نشست سریع و پوشانندگی رنگدانه بالا و نفوذ مناسب داشته باشد. رنگ ظاهری این روغن ها تیره و ویسکوزیته آنها برابر با ۴۰۰۰ ثانیه در RW شماره یک یا ۴۰۰ ثانیه در Red Wood (R.W ) می باشد.

 روغن های خیلی غلیظ و سفت با دستگاه های مشابه در درجه حرارت ۶۰°C یا ۱۴۰F اندازه گیری می شوند. روغن های مصرفی در مرکب های روزنامه دارای درصد آرومات سنگین و زیادند که کمترین مقدار آن ۲۲٪ است و می تواند تا دو برابر این مقدار باشد. علاوه بر این مقدار آرومات، درصدی از روغن های نفتیک، پارافتیک و هم چنین هیدروکربورهای چند حلقه ای غیر اشباع یا هیدروکربورهای اولفتیک نیز همراه مرکب می باشند.

روغن های گیاهی

روغن های گیاهی شامل روغن هایی هستند که به روغن های خشک شونده و روغن های خشک نشونده معروف اند.

 روغن ها احتمالا قدیمی ترین مواد خام مورد مصرف در تولید مرکب چاپ هستند. که هنوز هم نقش بسیار زیادی در این صنعت دارند. تعداد زیادی از این روغن ها از قبل تصفیه و آماده شدن به وسیله پلیمرهای دیگری تغییر داده می شوند تا از نظر ترکیب شیمیایی، مرکب هایی با کیفیت بالا به وجود آورند.

تعیین میزان خشک شوندگی و نیمه خشک شوندگی یا خشک نشوندگی به وسیله تعیین عدد یا اندیس یک روغن مشخص می شود. روغن های گیاهی به سه دسته : خشک شونده، نیم خشک شونده و خشک نشونده تقسیم می شوند، در ادامه به شرح مختصر آنها می پردازیم.

 روغن های خشک شونده 

از نظر ساختمان شیمیایی، این روغن ها از نوع کاملا اشباع (بدون باند دوگانه) تا غیر اشباع (۲ یا ۳ باند دوگانه یا بیشتر) گسترش پیدا می کنند. یک ترکیب غیراشباع با الگوی پیوندی- HC = CH – نشان داده می شود.

 اگر پیوند دو گانه در زنجیر ساختمان روغن بیشتر باشد یعنی بتوان آن را به صورت [- HC = CH-CH = CH – نشان داد چنین حالتی را سیستم زوجی (کنجوقه) گویند. روغن های گیاهی خشک شونده با قدرت جذب اکسیژن از هوای محیط اطراف خود مشخص می شوند. جذب اکسیژن، این روغن را از حالت روغن روان و سیال به یک قشر نرم کش دار سفت تبدیل می کند؛ در این حالت می گویند روغن پلی مریزانیزه شده است.

بدین ترتیب که روغن، از نظر شیمیایی، با جذب اکسیژن، به مولکول های فعال کوچک تقسیم می شود سپس این مولکول ها با هم ترکیب شده و مولکولی با خاصیت کاملا متفاوت از مولکول کوچک به وجود می آورد و این عمل تا ایجاد یک مولکول وأحد بزرگ تر ادامه پیدا می کند. چنین حالتی از جذب اکسیژن و ترکیب پی در پی ترکیبات حاصله را پلی مریزاسیون گویند. درجه و قدرت خشک شوندگی به وسیله عدد ید مشخص می شود و آن عبارت است از مقدار میلی گرم بد جذب و یا ترکیب شده توسط یک گرم روغن.

 عدد يد بالا نشان دهنده قدرت بالای خشک شوندگی روغن خواهد بود و بالعکس. حال به شرح تعدادی از روغن های خشک شونده می پردازیم:

 روغن برزک

روغن بزرک به شکل تصفیه و آماده شده (به صورت «هوا دمیده شده) یا پخته شده یا به شکل «تعادل الكترونی» در محل های اتصال های دوگانه در زنجیر ساختمانی اثر «کنجوقه)) تغییر شکل داده شده به صورت فراوان در ساختمان مرکب های خمیری (افست و لترپرس کاربرد دارد. این روغن را از گیاهی به نام برک به دست می آورند. هر دانه ترک بین ۳۲٪ تا ۴۰٪ وزنی روغن دارد. البته اقتصادی تر این است که همه روغن دانه استخراج نشود. زیرا مانده روغن در تفاله بهترین غذای دامی است و برای خود بازاری دارد.

 روغن برزک را به دو روش مکانیکی و استخراج به وسیله حلال از دانه خارج می کنند. بعد از اعمال مکانیکی روی دانه، تفاله حاصل را با حلال مناسب مخلوط می کنند. سپس به روش فیزیکی حلال را از روغن جدا و روغن را در مخازن مخصوص نگهداری می کنند. با این روش کل روغن داخل دانه استخراج می شود. این روش فیزیکی را (Distillation) گویند. روغن بزرک حاصل شده دارای ناخالصی هایی شامل اسیدهای چرب، فسفاتیدها، کربوهیدراتها، واکسها و مواد آلبومینی معلق می باشد.

در روش سنتی این روغن با ناخالصی هایش در مخازن بزرگ نگهداری می شد. در مدت زمان بلندی (چند ماه) کلیه ناخالصی ها و مواد معلق در ته مخزن جمع شده و روغن در قسمت بالا، به صورت زلال و روشن قرار می گرفت که آن را به راحتی جدا می کردند. ولی امروزه همان اول، به وسیله اسید سولفوریک کلیه ناخالصی ها را یک شبه رسوب می دهند. مواد رسوبی را دو بار با آب گرم می شویند تا روغن به طور کامل استخراج شود. سپس مایعات باقی مانده را به وسیله ای در خلا قرار می دهند تا روغن از آب و سایر ناخالصی های دیگر جدا شود. سپس آن را با محلول رقیق سود سوزآور شست و شو داده و کلیه مواد پروتئینی، آلومینیومی، کلوئیدها، مواد معلق و اسیدی آن را کاملا جدا می کنند. این عمل که آن را تصفیه قلیایی می نامند ممکن است چندین بار تکرار شود. در نهایت روغن آماده به بازار عرضه می شود.

 روغن چرب

این روغن از دانه هایی به شکل گردو که محصول درختی است به همین نام و در چین کاشته می شود به دست می آید. میوه درخت به شکل خوشه ای است. دانه را بعد از چیدن شکسته و خرد می کنند. همچون روغن برک، روغن را از دانه استخراج می کنند. این روغن از روغن ترک سفت تر و زود خشک شونده تر (به دلیل ساختمان تعادل الكترونی در محل اتصال دو گانه زنجیر ) می باشد .

 این روغن در درجه حرارت ۲۷۶°C در مدت زمان ۳۰-۲۰ دقیقه به صورت ژل در می آید . چون زود خشک می شود با اضافه کردن درصدی از رزین های فنلی به روغن و پخت آن در درجه حرارت بین ۲۴۰°C _۲۰۰ وارنیشی تهیه می شود که براقیت خوب و سطح فیلم مقاومی را می دهد که در ساخت مرکب های براق و وارنیش های روی کار در چاپ استفاده می شود .

 روغن اوینیسیا 

از دانه فندق مانند درختی به نام «لیكانیاریجيدا» به دست می آید. این درخت به صورت خودرو و طبیعی در مناطق حاره، سبز می شود. مدت زمان کوتاهی پس از استخراج از دانه ، این روغن حالت مایع خمیری (گرمی) به خود می گیرد در اثر حرارت تا C”۲۰۰، به مدت دو ساعت، به صورت یک مایع سیال در می آید. روغن سیال اوتیسیا دارای خاصیتی شبیه به روغن چوب می باشد که زود خشک می شود. بعد از خشک شدن فیلم مات و زبری را به وجود می آورد. در درجه حرارت ۲۷۵°C به صورت ژل در می آید.

روغن اوینیسیا برای ساخت وارنیش های با خواص «اولئورزینی» به کار می رود. زود خشک می شود، دارای براقیت بالا و خاصیت خوب چسبندگی به سطح چاپی را دارد. قشر فیلم حاصل از خشک شدن وارنیش ساخته شده از این روغن، در مقابل آب و مواد قلیایی مقاوم است. چون فیلم حاصله شکننده و زرد رنگ می باشد. بهتر است در کنار روغن هایی مثل روغن کرچک آب گرفته و سویا و روغن ماهی مصرف شود.

 روغن کرچک آب گرفته

روغن کرچک به تنهایی خشک نمی شود. زیرا در ساختمان آن یک مولکول آب اضافی به صورت سست استقرار پیدا کرده است. اگر به وسیله حرارت، به ویژه به کمک کاتالیزوری مانند اسید سولفوریک، بتوانیم این یک مولکول آب هیدراته اضافی را بیرون آوریم روغن تبدیل به روغن کرچک آب گرفته یا بدون آب یا D.C.O می شود. روغن بدون آب با ساختمان جدید قابلیت خشک شدن خوب پیدا کرده، برای ساخت رزین های کوره ای و در صنعت چاپ جهت تولید مرکب های حرارتی مانند مرکب افست چاپ حلب کاربرد دارد.

 روغن های نیم خشک شونده 

این روغن ها عموما در تولید رزین های سنتزی، به ویژه الكيد رزین ها و رزین های الکیدی تغییر شکل یافته، مصرف دارد زیرا با آنها رزین هایی تولید می شود که فیلم آنها بعد از خشک شدن شکننده نبوده و به صورت فیلم انعطاف پذیر خواص خوبی به رزین می دهد. از روغن های نیم خشک شونده می توان روغن تنباکو، روغن سویا و روغن تخم آفتابگردان را نام برد. روغن سویا و آفتابگردان از جمله روغن های خوب برای تولید رزین های الکیدی، جهت مرکب های چاپ حرارتی، می باشد.

روغن سویا 

این روغن یکی از روغن های خوراکی برای جمعیت در حال افزایش جهان می باشد. روغن سویا را از دانه این گیاه با خرد کردن و فشار مکانیکی استخراج می کنند و تفاله آن را خشکانده به صورت غذای اصلی دام و طیور (کنجاله) به فروش می رسانند. مانده روغن غذایی یا صنعتی آن ۲۰٪ از وزن دانه را تشکیل می دهد. رزین های حاصله از این روغن دارای رنگ روشن، مقاومت حرارتی خوب و قدرت پخش رنگدانه بالا است.

 روغن آفتابگردان 

روغن آفتابگردان نیز از جمله روغن های خوب بوده که هم مورد مصرف غذایی دارد. هم جهت تولید انواع رزین های الکیدی به کار می رود. به طور کلی دارای خواص نزدیک به روغن دانه سویا می باشد.

 روغن خشک نشونده 

این روغن ها شامل دو گروه روغن های معدنی و روغن های گیاهی خشک نشونده می باشند. بهترین روغن خشک نشونده روغن کرچک است که به صورت خالص به عنوان نرم كن همراه با روغن های سنگین صنعتی در ساختمان مواد پلی مری و نیتروسلولز، کاربرد فراوان دارد. روغن کرچک از دانه گیاهی به همین نام حاصل می شود. مصرف اصلی روغن کرچک در تولید الكيدهای حرارتی بالا و کوره ای و انواع نرم کن و پلاستی سایزرها (نرم کن های پلاستیکی) است. در تولید مرکب های پلی کپی، ماشین های تحریر، مرکب های واتر مارک و نوار ماشین های کامپیوتری نیز کاربرد دارد.

 رزین ها، نرم کننده ها، خشک کن ها و حلال ها

رزین ها

این مواد نگهدارنده و منتقل کننده مواد رنگی می باشند. رزین ها شامل بخشی از مواد غیر کریستالی یا مایعات با وزن مولکولی بالا می باشد. معمولا این گونه مواد دارای نقطه ذوب دقیقی نمی باشند. اهمیت رزین هایی که در مرکب چاپ مصرف دارند بیشتر به سختی، براقیت و چسبندگی و قابلیت انعطاف آن هاست. رزینها دو نوع اند : رزین های طبیعی و رزین های سنتزی

رزین های طبیعی 

 رزین های طبیعی هنوز در بعضی موارد، در ساختمان مرکب چاپ مصرف دارند مانند (شلاک) صمغ عربی. بعضی از رزین های طبیعی بعد از تغییرات در ساختمان اصلی شان کاربرد زیادی در ساختمان وارنیش های کاربردی در مرکب چاپ پیدا می کنند. از جمله این رزین ها صمغ طبیعی (کلوفان یا صمغ درخت کاج می باشد . ساختمان رزین های طبیعی بسیار پیچیده است و در بسیاری موارد هنوز ساختمان شیمیایی آنها روشن و مشخص نشده است.

 کلوفان 

این نوع صمغ از شیره درخت کاج استخراج می شود. صمغ درختی را از شکستن بدنه درختان و خشکاندن آنها به مدت چندین سال، به وسیله حلال صمغ استخراج می کنند. ولی کلوفان از چاک دادن ساقه درختان کاج و جمع آوری شيره خارج شده از محل شکاف و خراش ها و خالص کردن آن ها حاصل می شود. صمغ درختی و کلوفان تقریبا ساختمان یکسان دارند ولی کلوفان نقطه ذوب بالاتری از صمغ درختی دارد. معمولا نقطه ذوب صمغ كلوفان بین ۶۰ الی ۸۰ درجه سانتی گراد، به وسیله روش لوله مویین، متغیر می باشد .

 رزین در تهیه لاک الکل ها، با حلالهای آلی معدنی، در ساختمان مرکب های روزنامه مصرف دارد. رزین خاصیت شکستن ژل ها را دارد، یعنی در بعضی موارد حین ساخت مواد وارنیش در مرکب سازی وارنیش ها ژل می شود که می توان با اضافه کردن درصد وزنی کمی از کلوفان ژل را شکست و سیال کرد. هم چنین رزین برای ساخت رزین های فنلی تغییر شکل داده شده مصرف دارد که پایه خیلی از مرکب های چاپ می باشد. در انواع ساختمان کلوفان از ۹۰٪ اسید آبیتیک و ۱۰٪ مواد خنثی می باشد.

 شلاک 

اهمیت شلاک در کم یابی و قیمت بالای آن است، به همین علت رزین های آکریلیکی سنتزی به صورت کلوئید و امولسیون در ساختمان مرکب های فلکسو پایه آب به جای این ماده کاربرد پیدا کرده است. این ماده در الکل ها حل می شود و قابلیت استخراج با خیلی از رزین سنتزی می باشد . شلاک حل شده در الكل را به وسیله آمونیاک خنثی کرده و محلول در آب می کنند و برای ساخت مرکب های فلکسو گرافی محلول در آب به کار می برند.

شلاک به صورت پولکهای زرد مایل به قهوه ای تهیه و عرضه می شود. نوع خالص و بی رنگ آن، از حل کردن رزین خام آن در کربنات سدیم و رسوب ناخالص های آن در ظرف و سپس بی رنگ کردن آن توسط محلول هیپوکلریت سدیم، تا وضعیت رنگ استاندارد، جدا سازی، رسوب دادن به وسیله اسید سولفوریک، شست و شو و خشک کردن حاصل می شود. نوع بدون واكس آن را نیز به وسیله حل کردن قسمت واکس رزین در حلال های آروماتیک، یا با اضافه کردن آب به محلول رزین در الكل و رسوب دادن آن جدا می کنند .

 کوپال مانیل 

كوپال مانیل یک رزین طبیعی و قابل حل در الكل ها، استرها، کتون ها و گلیکولها می باشد. برای این که بتوان این رزین را در روغن ها قابل حل نمود باید آن را تا C° ۳۱۰ به مدت ۹۰ دقیقه حرارت داد. بیشترین مصرف این رزین در لاک الکل است. با اضافه کردن مقداری از این رزین، به الكيل سلولز رنگ یا لاک حاصل در مقابل آب مقاوم می باشد . این رزین از خراش دادن درخت آگاتیس و آلبا به دست می آید و نوع سخت آن را از حالت فسیلی آن به دست می آورند.

 آسفالت 

این رزین در طبیعت به صورت معدنی در ایالت یوتای آمریکا به نام گیلسونایت و در معادن عمیق منطقه خاورمیانه از کرمانشاه تا خاک سوریه وجود دارد. ساختمان آن دارای کربن، هیدروژن، گوگرد و ازت بوده و به صورت مصنوعی نیز از باقی مانده تقطير مواد نفتی در پالایشگاه ها به دست می آید ولی نوع طبیعی و معدنی آن دارای نقطه ذوب بالا و کیفیت بسیار مرغوب تری می باشد . بیشترین مصرف آسفالت در تهیه مرکب روزنامه رول می باشد .

 نشاسته 

نشاسته به طور طبیعی در ساختمان مواد طبیعی وجود دارد (ذرت، گندم، سیب زمینی) . این ماده دارای آمیلوز و آمیلوپکتین است. به صورت پودر سفید در درجه حرارت معمولی است. در آب سرد نامحلول اما محصول سوسپانسیون آن در آب به وسیله گرم کردن تا دمای ۶۰-۸۰°C به دست می آید که وقتی سرد شود به صورت ژل در می آید. محلولهای کلوئیدی آن با یک آبی می شود. گرد نشاسته، به ویژه نوع نشاسته برنج از نوع بسیار ریز آن، به صورت ماده ضد پشت زدن در مرکب چاپ مصرف دارد.

 دکسترین نوع هیدروکسیله نشاسته است که از حرارت مستقیم نشاسته یا از حرارت دادن نشاسته در محیط اسید کلریدریک (جوهر نمک) حاصل می شود. رنگ دکسترین از زرد تا قهوه ای متغیر است. در آب محلول است و مایع چسبنده ای را به دست می دهد. این ماده در زمان های قدیم در رنگ های فلکسوی پایه آب مصرف داشت و امروز برای پشت چسب دار کردن تمبرها و پاکتهای کاغذ استفاده می شود.

 صمغ عربی 

این رزین از درختی به نام آکاسیا در آفریقا، به ویژه در سودان، به دست می آید . شامل اسیدهای آلی چند عاملی است. ساختمان آن از نظر شیمیایی تقریبا به شکر نزدیک است. وزن مولکولی آن ۲۵۰,۰۰۰ می باشد و بیشترین مصرف آن در تهیه صمغها (محلول صمغ در صنعت چاپ) برای صمغی کردن فرم های چابی است زیرا مانع اکسیده شدن فرم های چاپی شده و کمک می کند که نقاط تصویر و غیر تصویر از هم تفکیک شود. به عنوان ماده چسبنده در ساختمان مرکب های فلکسوگرافی نیز مصرف دارد.

 رزین های سنتزی

رزین های سنتزی از پلی مریزه کردن اضافی بین مولکول های کوچک حاصل می شوند. در خیلی موارد خاص رزین سنتزی همان خواص اجزای مولکول های کوچک تشکیل دهنده اش است. رزین های سنتزی نیز پایه مواد سازنده شان از طبیعت گرفته شده است. مانند رزين الکيدی که از ترکيب اسيدهای چرب طبيعی و گليسرين و اسيدها يا انيدريدهای طبيعی ديگر به دست می آيد.

رزين فنلی خالص

رزين فنلی خالص را در روغن چوب حل کرده توليد وارنيش براق در مرکب های لترپرس و افست می کنند. قدرت خيس کنندگی رنگدانهٔ اين نوع وارنيش ها خوب است. بدين جهت در بعضی موارد با اضافه کردن مقدار کمی از اين وارنيش ها به وارنيش اصلی مرکب های افست و لترپرس، قدرت پخش رنگدانه را بالا می برند. رزين های فنلی خالص دارای نقطه ذوب ١٣٠ – ٨٠درجه سانتیگراد بوده و قابل حل در حلال های آروماتيک می باشند.

رزين های فنلی قابل حل در  روغن های گياهی به وسيله ترکيب و پلی مريزاسيون الکيل فنول ها با فرم آلدئيد در محيط قليايی توليد می شوند. واکنش وقتی کاملاً مطابق خواست انجام گرفت آب حاصله از واکنش را با کاهش فشار داخلی رآکتور خارج کرده و رزين شفاف و شکننده را در سينی های مخصوص سرد نموده و بعد از  سرد شدن کامل به صورت تکه های شکننده نگهداری می کنند.

زين فنل تغيير شکل يافته

يکی از اين رزين ها کلفوفانيوم فنل است که انواع آن بيشترين مصرف را در ساخت مرکب های فلکسو، هليوگراور، افست و لترپرس دارد.

 اين نوع رزين قابليت حل در انواع روغن ها و حلال های معدنی آليفاتيک، هم چنين قابليت امتزاج با رزين های الکيدی مختلف را داشته دارای براقيت خوب، مقاومت در مقابل آب و مواد شيميايی کافی می باشد. اين رزين در فرم های مختلف، با ترکيب تغيير شکل يافتهٔ مختلف، جهت توليد مرکب های افست ورقی، افست رول حرارتی و بدون حرارت به کار می رود.

بعضی از اين رزين ها به دليل داشتن عدد اسيدی ١٢٠  ٨٠ کاملاً در محيط قليايی در آب محلول بوده و جهت ساخت مرکب فلکسوی پايه آب کاربرد پيدا می کنند. اين نوع رزين ها را کافی است در محيط مناسب و شرايط مساعد در داخل رآکتور، که معمولاً از استيل ضد اسيد ساخته شده است.

 رزین الکیدی 

رزین های الکیدی مخصوص معمولا رزین های مایع صددرصدی هستند که با ویسکوزیته یا گرانروی مختلف تولید می شوند. این رزین ها دارای قدرت خیس کنندگی رنگدانه بالای پایداری مناسب و قدرت نرم کنندگی، برای رزین های فنلی تغییر شکل یافته، هستند لذا کاربرد آنها در ساختمان مرکب های چاپ افست و لترپرس الزامی است. بدون حضور رزین های الکیدی در ساختمان وارنیش های مرکب چاپ، مرکب تولیدی قابلیت چاپ و براقیت کم خواهد داشت و قدرت انتقال آن روی نوردهای صلایه کاملا پایین خواهد بود.

لذا با افزایش مصرف رزین های الکیدی، قدرت و کیفیت مرکب های چاپ افست و لترپرس را می توان بالا برد. رزین های الکیدی از استری کردن الکل های چندعاملی با اسیدهای حاصل از روغن های گیاهی چند عاملی (رزین پلی استر) به دست می آیند. در حقیقت الكيدها نوعی رزین پلی استری هستند. بزرگترین گروه پلی استرها برای استفاده در صنعت پلاستیک و رنگ تولید می شوند.

در ساختمان الکیدی معمولا روغن های گیاهی خشک شونده به کار می رود. بنابراین ساختمان آنها توان تشکیل پیوندهای جانبی را جهت ایجاد یک فیلم نرم و انعطاف پذیر پیدا می کند. برای راحتى، الكيدها به سه گروه خشک شونده و نسبتا خشک شونده و خشک نشونده تقسیم می شود . این تقسیم بندی مربوط به نوع روغن گیاهی به کار رفته در ساختمان الكيدها می باشد. تقسیم بندی دیگری نیز برای الكيدها وجود دارد که مربوط به طول زنجیر یا درصد روغن گیاهی به کار رفته در ساختمان الكيدها می باشد. لذا به سه گروه بلند، متوسط و کوتاه تقسیم می شوند.

اگر میزان روغن بین ۷۰*٪۵۵ باشيد الكيد را «بلند»، اگر بین ۵۵ – ۴۵٪ باشد آن را روغن متوسط و اگر کمتر از ۴۵٪ باشد آن را روغن الكيد کوتاه گویند. بلندترین نوع الكيدها در حلال های هیدروکربوری آلیفاتیک می باشد. بیشترین نوع الكيدی که در مرکب های چاپ مصرف دارد از نوع طول زنجیر بلند بوده و هیچ گونه حلال در ساختمان آنها وجود ندارد بلکه صددرصد رزین می باشد. بنابراین در ساختمان الكيدهای مورد استفاده در مرکب چاپ افست بیش از ۵۵٪ روغن به کار رفته است.

 رزین الکیدی در ساختمان مرکب چاپ جهت پخش خوب رنگدانه و براقیت و حلالیت خوب رزین های سخت و تشکیل فیلم چایی خوب کاربرد دارند. از طرف دیگر نرمی و انعطاف پذیری فیلم مرکب مربوط به کاربرد رزین های الکیدی در فرمول مرکب های چاپ افست می باشد .

 رزین هیدروکربوری

این نوع رزین ها جامد و شکننده بوده در صنعت پتروشیمی از مواد روغنی یا از سنتز گازهای طبیعی به دست می آید. نوع مخصوصی از این رزین ها که دارای نقطه ذوب ۱۴۰°C در روش لوله مویین می باشد در تولید مرکب چاپ کاربرد دارد. تنظیم و نوع تغییر یافته آن جهت تنظیم خاصیت میزان و اندازه آب مرکب افست به کار می رود. امروزه انواع مختلف رزین های هیدروکربوری به صورت سنتزی تولید و عرضه می شوند.

 رزین پلی استایرن و کوپلیمرهای آن

رزین های پلی استایرن در تعداد زیادی از حلال های هیدروکربوری آروماتیک محلول می باشند. فیلم حاصل از این رزین ها بی رنگ (مثل رنگ آب) و دارای خاصیت ایزولاسیون خوب می باشد. خاصیت چسبندگی این رزین ها به سطوح غیر جذبی بوده و بیشتر در مرکب های روان و سیال مانند فلکسو – هلیوگراور مصرف دارند. این رزین ها را می توان با انیدرید مالئیک کوپلیمر کرد. می توان از این رزین کوپلیمر شده رزین های امولسیونی با آب را به دست آورد که در مرکب های فلکسو برای چاپ کیسه های سیمان و کارتن کاربرد فراوان دارد.

 رزین ترینی

این رزینها رزین هایی روشن، خنثی و با نقطه ذوب پایین می باشند. از نظر اقتصادی، کاربرد کمی در لاکهای شفاف دارند و در مرکب های لترپرس و ورنی های روی کار مصرف دارند. در حلال های کتونی، الکل ها، أليفاتیک، آروماتیک و هیدروکربورهای کلره حل می شوند. در مقابل اسیدها و قلیاها مقاوم بوده با اکثر رزین های دیگر قابلیت امتزاج دارند. این رزین ها به روش پلی مریزاسیون کاپتونی از مونومرهای آلفا پنین و بتا پنین تهیه می شوند.

 رزین سیلیکونی

این رزین ها به صورت محدود در مرکب های چاپ مصرف دارند، زیرا قیمت آنها بسیار بالا می باشد. ولی پیش بینی می شود که در آینده مصارف بالایی در این صنعت پیدا کنند. از ترکیب و پلی مریزاسیون مونومتیل و دی متیل و منووی نیل با تتراسیلیکون کلراید یا متیل وینیل کلروسيلان ها، حاصل می شود. بیشترین مصرف این رزین ها در مرکب های حرارتی و مقاوم در مقابل آب و هوا و مواد شیمیایی می باشد. برخی از ترکیبات رزین سیلیکونی به عنوان مواد ضد سایش و ضد آب در صنایع مرکب چاپ و رنگ سازی و در ساختمان پلیمرهایی مانند تفلون مصرف دارند.

 رزین پلی آمیدی 

گروه بزرگی از پلیمرها دارای عامل آمیدی ( CO_NH -) در زنجیر پلی مری خود می باشند که معروف ترین آن ها «نایلون»ها با وزن مولکولی بالا و حلالیت پایین می باشند. بعضی از رزین های پلی آمیدی با وزن مولکولی پایین مخلوط با رزین های دیگر در فرمول مرکب های فلکسو و هلیوگراور جهت چاپ روی سطوح پلی استیلن سلوفان – پلی پروپیلن مصرف دارند. دو نوع از این رزین ها در صنعت رنگ و مرکب مصرف دارند که نوع فعال آن در رنگ سازی و نوع خنثی و غیر فعال آن در مرکب سازی مصرف می شود.

 این رزین ها از پلی مریزاسیون خود به خودی اسیدهای آمینه یا از پلی مریزاسیون حرارتی لاکتام ها حاصل می شوند. رنگ ظاهری این رزین ها زرد کهربایی روشن است و نقطه ذوب آن ها بین ۱۲۰-۸۰ می باشد. عيب مهم این رزین نقطه ذوب پایین آن هاست که مصرف آنها را گاهی محدود می سازد.

 رزین وری نیل (پلی وینیل استات)

این رزین از پلیمریزاسیون استیلن با اسید استیک در مقابل یک کاتالیزور مناسب به دست می آید. نوعی از این رزین به صورت امولسیون در محیط آب و کاتالیزورهای پراکسیدی، به صورت ۵۰٪ إلى ۵۵٪ در آب تهیه شده که رنگ سفید شیری دارد و در صنایع رنگ پلاستیک و مرکب های فلکسوی محلول در آب مصرف دارد. یک نوع از این رزین به وسیله انیدرید مالئیک یا الكيل آکریلات ها به صورت کوپلیمر در آمده که فیلم حاصل آن بعد از خشک شدن در مقابل آب مقاوم می باشد. عیب بزرگ این رزین ها پخش ضعیف رنگدانه ها است، بنابراین بیشتر با رزین های دیگر که خاصیت پخش رنگدانه بالایی دارند مصرف می شوند.

 پلی وی نیل الکل 

این رزین را از هیدرولیز رزین های پلی وی نیل استات به دست می آورند که رزین جامد کاملا بی رنگ به رنگ آب) می باشد. تمام درجات مولکولی مختلف آن به صورت پودر سفید بوده و وزن مخصوص آن بین ۱/۳۵ – ۱/۲۵ متغیر است. نوع خنثی این رزین قابل حل در آب بوده و در حلال های هیدروکربوری و یا استری یا الکل ها محلول نمی باشد. مصرف این رزین ها در مرکب چاپ محدود است ولی از آنجا که این رزین ها در مقابل آب حساس می باشند برای تولید نوعی مرکب برای چاپ اسناد رمزدار به کار می رود.

 رزین کتونی

این رزین ها بی رنگ، شیشه ای، مقاوم در مقابل اشعة U.V و از نظر شیمیایی خنثی بوده و عدد یدی و صابونی خیلی کمی دارند. در حلال های استاتها، الكل ها و کتون ها و روغن کرچک حل می شوند و حلالیت محدود در هیدروکربورهای آروماتیک دارند. در گلیکولها و حلال های آلیفاتیک نیز حل نمی شوند. با رزین های وی نیل آکریلیک و الكيدهای کوتاه و پلی آمید قابلیت امتزاج دارند. این رزین ها در مرکب ها، همراه رزین های دیگر، جهت بهتر کردن چسبندگی به سطح چاپ و براقیت مصرف دارند و بیشترین مصرف شان در مرکب های هلیوگراور و فلکسوگرافي، سیلک اسکرین می باشد.

رزین اکریلیکی

  پلیمرهای متاکریلیک که بر پایه مونومر اسيد آکریلیک CH2=CH-COOH  و اسید متاکریلیک ساخته و سنتز می شوند به آسانی با مونومرهای دیگر کو پلیمر می شوند. به علت داشتن پیوند دوگانه در ساختمان خود، بسیار فعال اند که موجبات حلالیت آنها را در روغن ها و آب فراهم می سازد. ساخت و پلیمریزاسیون این رزین ها در محیط سوسپانسیونی – امولسیونی انجام می گیرد. این رزین ها در ساختمان مرکب های هلیوگراور و فلکسوگرافی مصرف دارند. چون بعد از چاپ فیلم خشک شده بدون بو می باشد می توان از این رزین ها جهت ساخت مرکب های بسته بندی استفاده کرد.

 رزین اپوکسی 

از مشخصات ویژه این رزین ها وجود بیش از یک مولکول اکسید اتیلن یا گروه اپوکسید در ساختمان مولکول آن ها می باشد. از خواص زنجیر این رزین ها توانایی آنها برای ایجاد واکنش های جانبی با رزین های پلی آمیدی فعال، و فنلی مخصوص است. در اثر این خاصیت ویژه رزین ها، رنگ و یا مرکب حاصل از فرمولاسیون آنها، قشر چابی تبدیل به یک پلی مر سه بعدی غير قابل حل در حلال ها با تحمل حرارت بالا تا ۴۵۰ می شود. این رزین ها از پلی مریزاسیون اپی کلروهیدرین با دی فنیل اول پروپان (بين فنل) در حضور کاتالیست سود سوزآور حاصل می شوند. درجه پلیمریزاسیون را از روی وزن مولکولی، و خواص فیزیکی می توان به دست آورد.

 رزین پلی ایزوسیانات و پلی اورتان 

رزین های پلی اورتان از پلی مریزاسیون پلی ایزوسیاناتها، مواد شیمیایی پلی هیدروکسی مانند اترها، پلی استرها و روغن کرچک یا گلیکول ها حاصل می شوند. در صنعت چاپ مصرف رزین های پلی اورتان در فلکسوگرافی پایه آب حتی روی سطوح مصنوعی مانند سلوفان، پلی اتیلن و پلی استیلن کاربرد دارد. مصرف این رزین ها امروزه از طرف سازمان های حفظ محیط زیست محدود شده است زیرا به دلیل داشتن عوامل ایزوسیانات در مولکول و ساختمان آنها برای محیط زیست خطرناک اند.

 نیترو سلولز یا نیترات سلولز

این رزین مصرف وسیعی در صنایع رنگ و مرکب چاپ دارد و بیشترین مصرف آن مربوط به مرکب های مایع فلکسو و هلیوگراور می باشد. این رزین با مخلوط رزین های مناسب دیگر ساختمان خوبی از مرکب چاپ فلکسو و هلیوگراور ارائه می دهد که دارای پایداری، براقیت و به ویژه در چاپ فلکسوگرافی روی سطوح سلوفان – پلی اتیلن – پلی پروپیلن به دلیل داشتن مقاومت حرارتی ویژه برای درخت اتوماتیک پایین بسته بندی مناسب ترین می باشد.

 اتیل سلولز 

اتیل سلولز با ترکیب کلرو اتیل در محیط سودسوزآور با سلولز به دست می آید . چون ساختمان سلولز دارای سه عامل هیدروکسیل بوده که هنوز فعال می باشند لذا وقتی در شرایط مناسب و محیط آماده شده، مونومر کلرور اتیل با سلولز مواجه شود عوامل هیدروکسیل با عامل اتیل ترکیب و رزین اتیل سلولز حاصل می شود. این رزین نسبت به درجه واکنش انجام شده روی سلولز دارای رزین های با درجات مختلف می باشد که گروهی از این رزین در حلال ها آروماتیک مثل تولوئن و زایلن محلول و بخشی دیگر در محیط آب محلول می باشد. این رزین در مرکب های هلیو گراور و فلکسو گرافی به عنوان نرم کن جهت قابل انعطاف کردن فیلم مرکب چاپ به کار می رود.

 حلال ها 

حلال به گروه بزرگی از مواد جامد و مایع و گاز اطلاق می شود . فرضیه های حلال و محلول قابل تبدیل به هم هستند، بنابراین وقتی مفهوم حلال و محلول مطرح می شود باید اشاره شود که کدام حلال است. یک حلال عبارت از یک جدایی پایدار مولکول های مواد دیگر اضافه شده می باشد. مرکب سازها، با مخلوط کردن تعداد زیادی از مواد، حلال می سازند (اگر لازم باشد از گرما و حرارت نیز استفاده می کنند که ممکن نیست خود به خود بر اساس پایه مولکولی مخلوط شوند، بلکه به صورت یک مخلوط واحد در حلال باقی می مانند. موادی که خود به خود جدا می شوند برای همدیگر حلال نیستند. اثر متقابل داخلی بین مولکول ها، آمادگی در هم شدن مواد را در شرایط معين غلظت و حرارت فراهم می سازد.

 قدرت حلال، با ملاحظه مفید بودن یک حلال، فاکتور بسیار مهمی می باشد .

 به منظور آشنایی بهتر با حلال ها و خواص آن ها، حلال ها را به صورت زیر دسته بندی و بررسی می کنیم : الف) حلال های هیدروکربوری: این حلال ها برش های نفتی با نقطه جوش پایین (آلیفاتیک) هستند. تعداد زیادی از حلال های نفتی با نقطه جوش پایین در مرکب های هلیوگراور و فلکسو گراور و سیلک اسکرین مصرف دارند که از تقطیر جزء به جزء مواد نفتی حاصل می شوند. این برش های نفتی ممکن است به هم نزدیک بوده و با اختلاف ۲۰°C از هم دیگر اختلاف داشته باشند یا متوسط یا دور از هم با اختلاف ۱۰۰°C از هم دیگر قرار گیرند. محصولاتی که تصفیه می شوند دارای استانداردهای ویژه ای هستند که به حلال های SBP معروف هستند.

 از جمله حلال های فوق که بیشترین مصرف را دارند وایت اسپریت ها هستند که در ردیف SBP6 قرار می گیرند. این حلال ها ارزان قیمت بوده و قدرت پاک کنندگی آنها خیلی زیاد است. این حلال ها به صورت حلال شل کننده در بعضی از مرکب های سیلک اسکرین مصرف دارند و حتی در بعضی از مرکب های لترپرس نیز مورد استفاده قرار می گیرند. حدود تقطیرشان ۱۰۰-۱۸۰°C بوده رنگ شان مثل آب بین ۱۴ – ۱٪ آروماتیک بوده و بقیه آلیفاتیک می باشند.

 روغن های پارافین (کروزن)

بی رنگ و نقطه تقطیرشان بالاتر از وایت اسپریت هاست. دارای بوی مخصوص بوده که نسبت به نقطه و حدود تقطیرش متغیر است. دارای ۸٪ آروماتیک و معمولا جزو حلال های بسیار ارزان قیمت می باشند. به صورت پاک کننده و حتی شل کننده در مرکب های التريرس، افست و سیلک اسکرین کاربرد دارند.

 حلال های نفتی با نقطه جوش بالا جزو آلیفاتیک ها محسوب می شوند. اختلاف این حلال ها با هم معمولا بین ۲۰°C إلى ۳۰°C می باشد و حلال های این گروه معمولا بین ۳۲۰°C – ۲۴۰ از تقطیر جزء به جزء قرار دارند. این گروه جزو روغن های معدنی به حساب می آیند که قبلا به طور خلاصه از آنها صحبت به میان آورده ایم. بیشترین مصرف این حلال ها در افست ورقی، رول کلدست و رول هیت ست می باشد.

 ب) الکلها (الکل های خطی) : الكل ها نیز به صورت حلال در ساختمان مرکب های چاپ به ویژه در مرکب های فلکسو گرافی و هلیو گراور مصرف دارند و شامل الکل های زیر می باشند : اتانول یا الکل اتیلیک : اتانول به صورت بدون آب و خالص در صنعت مرتب سازی مصرف ندارد بلکه به صورت ۹۶ که ۴٪ آن آب می باشد مصرف دارد.

 پروپانول نرمال : یک حلال خیلی خالص و دارای نقطه جوش بالاتر از اتانول و ایزوپروپانل می باشد. B.P=۹۲C و مزه و طعم بخار آن شیرین می باشد و جزو IMS ها بوده در مرکب های فلکسو و گراور مصرف دارد. خشک شدن و تنظیم خشک شدن مرکب را بعد از چاپ و روی ماشین چاپ با این حلال می توان کنترل کرد. کلیه رزین هایی که در اتانول – ایزوپروپانل حل می شود در نرمال پروپانل نیز حل می شود.

 ایزو پروپانول IPA

یک الكل IMS بدون رنگ به رنگ آب است. دارای نقطه جوش82.3 و  چگالی 0.784 بوده و یکی از حلال های خوب رزین های مورد مصرف در مرکب های فلکسو و گراور به شمار می رود. حلالیت آن برای رزین های پلی آمید، اتیل سلولز كلوفان و شلاک بیشتر از حلال های اتانول و نروپانول نرمال می باشد .

 بوتانول نرمال

الكلی از گروه IMS است که خیلی دیرتر از الکل های قبلی برش دارد. بخار آب سنگین تر از اتانول، ایزو پروپانل و پروپانل نرمال است و قابلیت مخلوط شدن با بیشتر حلال های مورد مصرف در هلیو گراور و فلکسو گرافی را دارد. بیشتر در صنایع رنگ و مرکب سازی، به ویژه در مرکب های سیلک اسکرین، مصرف دارد. رزین هایی که بیشتر در بوتانول حل می شوند عبارت اند از الكيدها، ملامین، فرم آلدئید، نیترو سلولز و شلاک. بیشتر چربی های رنگی بازی – پایه روغن و واکس نیز قابل حل در بوتانل نرمال می باشد.

 الكل های حلقوی

سیکلوهگزانول 

ماده ای است روغنی شکل با بوی بسیار قوی ولی قابل تحمل. حلال خوبی برای اترهای سلولزی، کلوفان استری و شلاک می باشد و به صورت محدود در مرکب های اسکرین مصرف دارد. قابل مخلوط شدن با حلال های روغنی و حلال های هیدروکربوری است.

 متیل سیکلو هگزانول

یک مایع کاملا روغنی شکل تقریبا با بویی شبیه بوی سیکلوهگزانول است ولی قدرت حلالیت آن کمتر از سیکلوهگزانول می باشد. این ماده یکی از بهترین حلال ها برای اترهای سلولزی، استرهای کلوفان و شلاک می باشد.

 پ) گلیکول ها

 منو اتیلن گلیکول

منو اتیلن گلیکول یک الكل بدون رنگ و غليظ و جاذب رطوبت است. قابلیت مخلوط شدن با آب، الكل ها و بعضی از حلال های کتونی را دارد. کاربرد آن در مرکب های الترپرس کارتن بر پایه آب و فلكسوهای پایه آب می باشد. با آب کاملا مخلوط می شود و درجه انجماد آن پایین می رود. این مایع حلال خوبی برای ژلاتین، دکسترین، رزین های مالتنيکی و فوماریکی می باشد.

منوپروپیلن گلیکول 

این حلال بدون رنگ خیلی شباهت به اتیلن گلیکول دارد. کاربرد آن در صنایع غذایی و صنایع دارویی، (عطر و اسانس) می باشد. هم چنین در تولید مرکب های چاپی جهت بسته بندی مواد غذایی به کار می رود.

 هگزیلن گلیکول 

مایعی است بدون رنگ و بدون بو که تقریبا مزه نوشابه های گازدار را دارد. بیشترین کاربرد آن برای ایجاد تأخیر در خشک شدن مرکب های فلکسو گرافی و گراور می باشد زیرا نقطه جوش آن بالاتر از سایر گلیکول ها است و به علت گرانی، کاربرد کمی دارد ولی در مرکب های الترپرس پایه آب و در صنایع چاپ بسته بندی مواد غذایی مصرف می شود. در بعضی موارد می توان از این حلال در تولید مرکب های افست خشک که برای چاپ روی لیوان های بستنی و لیوان های لبنیات، از جنس پلی استایرن، استفاده کرد. قابل مخلوط شدن با روغن گیاهی و بیشتر حلال های روغنی مورد مصرف در مرکب های چاپ می باشد.

 دی اتیلن گلیکول 

مایعی است بدون رنگ و غلیظ و جاذب رطوبت و قابلیت مخلوط شدن با آب، الكل ها، استن، گلیکول أترها را دارد. بیشترین مصرف آن در فرمولاسیون مرکب های لترپرس پایه آب در صنایع بسته بندی به ویژه کارتن می باشد. حلال خوبی برای نیترو سلولز و شلاک و رزین های مالتیکی است.

 دی پروپیلن گلیکول

این حلال بدون رنگ، غلیظ و دارای نقطه جوش بالاتر از اتیلن گلیکول ودی اتیلن گلیکول می باشد. تقریبا مانند دی اتین گلیکول در تولید مرکب های کارتن و لترپرس پایه آب مصرف دارد. جهت تنظیم درجه خشک شدن این نوع مرکب ها با سایر گلیکول هماهنگ می باشد .

 تری اتیلن گلیکول

حلالی است بدون رنگ پایدار، غليظ و نقطه جوش آن بالاتر از دی اتیلن گلیکول، می باشد. قابلیت مخلوط شدن با آب و الکل را دارد با حلال های هیدروکربوری مخلوط نمی شود. همراه حلال های گلیکولی برای حل کردن رزین های مالتنيکی، شلاک جهت تولید مرکب های لترپرس پایه آب مصرف دارد.

 گلیسرین

مایعی شربتی غلیظ، بدون رنگ بدون بو و با مزه شیرین می باشد. کاملا جاذب آب بوده و تا ۵۰٪ وزن خود آب جذب می کند؛ بنابراین با آب آزوئو ترپ بوده در اثر تقطير از هم جدا نمی شوند و با هم تقطیر می شوند. بیشترین کاربرد این مایع برای ساختن رزین های مصرفی در مرکب چاپ است و جهت ساخت یک نوع مرکب استامینی نیز کاربرد دارد. به علاوه، در بیشتر مرکب های پایه آب، به ویژه فلکسو، نقش نرم کننده را در رزین های آکریلیک دارد.

ت) اترهای گلیکول (دی اتیل اتر)

آمینو اتیل گلیکول اتر

حلال خوبی برای نیترو سلولز و بخشی از رزین های هیدروکسیل دار می باشد که حالت روغنی داشته و بوی شیرینی دارد. ساختمان آن شبیه اتیلن گلیکول می باشد .

 اتوکسی پروپانول 

این حلال برای حلال پروپیلن گلیکول منو اتیل اتر (اتوکسی پروپانول) که نزدیک ترین اکسید اتیلن می باشد، جایگزین اتوکسی اتانول شده است. این حلال یک حلال غیر سمی و غلیظ و شربتی و دیر فرار بوده و به عنوان حلالی، که پرش حلال را تأخیر می اندازد در مرکب های الترپرس و فلکسو و گراور کاربرد دارد.

ت)کتون ها

 استن یا (دی متیل کتون) 

یکی از پر مصرف ترین حلال های صنعتی است و دارای قیمت نسبتا مناسب با قدرت حلالیت بالا می باشد. قابلیت مخلوط شدن با آب، حلال های هیدرو کربوری و روغن های طبیعی را دارد. بیشترین مصرف آن در تهیه لاکهای نیترو سلولزی است. در کشورهای اروپایی در ساخت مرکب های فلکسو و گر اور مصرف دارد. بهترین حلال نیترو سلولز، تیل سلولز و PVC و PVAC استرهای کلو فان و سایر رزین های سنتزی است.

 متیل اتیل کتون (MEK) 

حلالی است بی رنگ، دارای نقطه جوش بالاتر از استن، کم حلال در آب، دارای بوی خاص، خود قابل حل در کلیه روغن های گیاهی و حلال های استری، بیشترین و اصلی ترین مصرف آن در مرکب های گراور بوده و قدرت پرش آن یک سوم استن می باشد. همراه حلال های اتیل استات الكلها جهت حل رزین های مالئنیکی، سلولزی و پلی آمیدی برای تولید مرکب های گراور مصرف دارد.

 متیل ایزو بوتیل کتون (MIBK)

  حلالی است بی رنگ و به رنگ آب و با بوی کتونی بالا می باشد، تقریبا با آب مخلوط نمی شود ولی با بیشتر حلالهای آلی و روغن ها مخلوط می شود. در رنگهای چاپی سیلک اسکرین و گراور مصرف دارد. از جمله رزین هایی که در آن، حلالیت دارند، عبارت اند از : نیترو سلولز، اتیل سلولز، پلی وی نیل کراید و پلی وی نیل استات و کوپلیمرهای وی نیلی، رزین اپوکسی، پلی اورتان و کائوچوی کلره نیز در این حلال حل می شوند.

 سیکلو هگزانون 

یک حلال بسیار قوی، بدون رنگ و با بوی تند می باشد. با آب مخلوط نمی شود. برای حل کردن رزین هایی مانند اتیل سلولز، نیترو سلولز و پلی وی نیل کلراید کاربرد دارد . بیشترین مصرف آن در تولید رنگ سیلک اسکرین می باشد .

 متیل سیکلوهگزانون 

اسم تجاري أن سكتون B است. درست خواص سیکلو هگزانون را دارد ولی از نظر فراریت از آن پایین تر بوده و رنگ آن کهربایی و بویی بسیار تندی دارد و مانند سیکلو هگزانون در مرکب های چاپ سیلک اسکرین مصرف دارد. ایزوپرن : یک حلال کتونی بسیار خوب است، دارای نقطه جوش بالا و بوی بسیار تندی است. این بو که بیشتر ناشی از ناخالصی های موجود در حلال می باشد بهترین حلال روغن ها و چربی ها است. بیشتر جهت تولید مرکب های چاپ فلز به روش سیلک اسکرین به کار می رود و بهترین حلال نیترو سلولز و PVC می باشد.

 دی استن الكل (پیرا نتون الكل)

حلالی است روشن به رنگ کمی زرد که در اثر ماندن به مرور زردتر می شود. حلالی کاملا استثنایی است، زیرا هم خواص الکلی را دارد و هم خواص کتونی؛ بدین معنی که می تواند به عنوان یک حلال واسطه دو گروه رزین را با هم در کنار هم نگهدارد. بهترین حلال برای نیترو سلولز، سلولز استات پلی وی نیل استات شلاک بوده و حلال بیشتر جوهرهای هم بازیک و غیر بازیک نیز می باشد.

 ج) استرها

استرها گروهی از حلال های آلی هستند که در تولید مرکب های چاپ فلکسو و گراور مصرف دارند. در زیر به شرح تعدادی از این حلال ها می پردازیم.

 اتیل استات : با نقطه جوش پایین، حلال نیترو سلولز بوده و رنگ آن مثل آب با بوی قوی میوه ای می باشد. به مقدار ۸٪ با آب مخلوط و روغن های گیاهی مثل روغن کرچک، کتان و حلالهای هیدروکربوری مخلوط می شود. قدرت حلالیت آن با افزودن مقدار کمي الكل افزایش پیدا می کند . بعد از مرکب چاپ در صنعت رنگ سازی نیز جهت تهیه لاکهای صنعتی کاربرد دارد. علاوه بر این ها، حلال رزین های نیترو، سلولز، اتیل سلولز، پلی وینیل استات، پلی استایرن، استرهای کلوفان و رزین های مالتیک نیز می باشد.

 ایزو پروپیل استات 

تمام خواص اتیل استات را دارد با این تفاوت که میزان فراریت آن نصف اتیل استات بوده ولی بوی آن تندتر از اتیل استات می باشد.

نرمال بوتيل استات 

بدون رنگ، با بوی میوه ای و مخصوص حلال های استانی است. با آب مخلوط نمی شود ولی با روغن های گیاهی و فسیلی، از حلال های آلی و هیدروکربوری، مخلوط می شود. به مقدار خیلی کم در مرکب های چاپ فلکسو و گراور و بیشتر در مرکب های دکوری و فویل آلومینیوم مصرف دارد. چون فراریت کمتری نسبت به اتیل استات دارد لذا فيلم حاصل از لاک ساخته شده از این حلال براق تر از اتیل استات می باشد. میزان فراریت آن نسبت به اتیل استات یک ششم است. حلال خوبی برای نیترو سلولز رزین های هیدرو کربوری، کلوفان و استرهای کلو فان، کائوچو کلره، رزین های وی نیل، پلی استایرن و اکریلات ها می باشد.

 نرمال پرو پیل استات 

رنگ آب گونه با بوی میوه ای و حلال خوبی برای نیترو سلولز است؛ به ویژه وقتی با الکل ها و استات های دیگر مخلوط شود، حلال کلیه رزین هایی خواهد بود که برای اتیل استات و بوتیل استات نام بردیم. کاربرد آن برای رنگهای فلکسو و گراور می باشد.

نرم کن ها

 نرم کن ها در مرکب چاپ فیلم حاصل از وارنیش ها یا مرکب چاپ بعد از چاپ را انعطاف پذیر ساخته و آن را از حالت ترد بودن و شکنندگی در می آورند. اصولا نرم کن ها باید فراریت نداشته باشند و در ساختمان پلی مری فیلم مرکب چاپ باقی بمانند تا موجب تداوم نرمی و انعطاف پذیری فیلم چابی باشند. تعداد زیادی از نرم کن ها، با فرمول های شیمیایی متعدد، در ساختمان مرکب چاپ مصرف دارند. این نرم کن ها به شکل مایع غلیظ یا جامدات پودری در فرمولاسیون مرکب مصرف دارند. از نظر کیفی، نرم كن نباید موجبات مهاجرت رنگدانه را از لایه های زیری به سطح چاپی فراهم آورد.

 نقش نرم کن ها 

اساسا نقش نرم کن ها به صورت خلاصه به شرح زیر است :

 براقیت را اضافه می کنند.

 از کریستالیزاسیون جلوگیری می کنند (معمولا در اثر تغییرات درجه حرارت محیط سطوح چاپی ممکن است ترد و شکننده گردند).

 از تجمع رنگدانه جلوگیری می کنند.

 قابلیت انعطاف بیشتری به سطوح چاپی می دهند .

چسبندگی فیلم چاپی به سطح چاپی را افزایش می دهند .

در درجه حرارت بالا موجب پایدار شدن رنگ می گردند.

 بنابراین کاربرد این مواد باید با مطالعه دقیق و علم بیشتری صورت گیرد زیرا ممکن است در بعضی موارد اثرات معکوس بر سطح چاپی بگذارند.

 نرم کن های صنعت چاپ

بهترین نرم کن ها که در صنعت مرکب سازی مصرف دارد به شرح زیر است :

دی. بی. بی

دی. او. بی

تری کرزیل فسفات

روغن سویای اپوکسی شده

کافور

تری اتیل ستیرات

دی ایزوبوتیل فتالات

ترکیبات تغییر شکل یافته روغن کرچک

 واکس ها : واکس ها، به سطح چاپی لیزی و خاصیت لغزندگی می دهند و غیر از مقاومت در مقابل سایش، سطح چاپی را هم مقاوم آب می کنند. ضمنا در ساختمان مرکب هایی که به وسیله حرارت برگردان می شوند درصد زیادی واکس وجود دارد. با اضافه کردن مقدار کمی واکس به فرمول مرکب چاپ مقدار زیادی از چسبندگی آن کاسته می شود.

 انتخاب واکس مناسب

از آنجا که واکس در اثر حرارت نرم شده و نیز در اثر افزایش درجه حرارت محیط، سطح چاپی حالت چسبندگی پیدا می کند در نتیجه در اثر سایش بخشی از واکس به مناطق غیر تصویری منتقل می شود و باعث کثیفی کار چاپی می شود. برای این منظور باید از واکس با نقطه ذوب بالا و شکننده استفاده کرده و ذرات و دانه های آن نیز کاملا ریز باشد. واکسها را باید در حداقل مقدار، مورد استفاده قرار داد زیرا افزایش مقدار اضافی واکس موجب ماتی سطح چاپی می شود. کاربرد گریس و وازلین به مقدار کم می تواند نقش واکس را بازی کرده و سطح چاپی را از شکنندگی نجات دهد و موجب نرمی و انعطاف سطح چاپی شود. در ادامه پس از دسته بندی واکس ها به شرح مختصر آنها می پردازیم.

 الف) و اکس های سنتزی

 واکس های پلی اتیلن 

این واکسها با ظاهری سفید و ذرات سخت، معمولا به صورت پودر مورد مصرف قرار می گیرند. از نظر شیمیایی موادی خنثی و بی بو بوده، بنابراین مستقیما می توانند با مواد غذایی برخورد داشته باشند. در درجه حرارت های بالای نقطه ذوب شان در بیشتر حلال های مرکب های افست و لترپرس حل می شوند؛ به ویژه قابلیت امتزاج با روغن ها و رزین های مصرفی در مرکب های چاپ را دارا می باشند. واکس های پلی اتیلنی در بیشتر مرکب ها مصرف دارند. این واکسهای به منظور افزایش خاصیت ضد سایش و لغزندگی سطح چاپی، به فرمول مرکب اضافه می شوند. برای مصرف در مرکب های افست و لترپرس حتما لازم است قبلا این واکس را در حلال و بخشی از روغن و رزین مرکب حل و به روش کاملا تخصصی و آرام سرد کرده و به صورت خمیری کام کرمی شکل در آورد که در آن ذرات واکس کاملا به صورت ریز در حد رنگدانه در آمده باشد. واکس های پلی اتیلنی از پلی مریزاسیون اتیلن حاصل می شود و بزرگی مولکول آن کاملا با درجه حرارت ذوب واکس تناسب دارد. هرچه ملکول بزرگ تر باشد ذوب بالا است.

 پلی تترا فلوئورو اتیلن (واكس) 

از جمله خواص خوب این پلیمر مقاومت حرارت و غیرقابل حل بودن آن در حلال هاست. تاکنون حلالی یافت نشده است که این پلیمر را حل کند. انواع مختلف این پلیمر با نقطه ذوبهای متنوع تولید می شود که بالاترین آن دارای نقطه ذوب ۳۲۰°C و چگالی نسبی ۲/۱ است که اندازه ذره آن بین ۴ تا ۵ میکرون می باشد و برای همه نوع مرکب چاپ مناسب می باشد. بهای گران این واکس مانع مصارف عمده آن می باشد.

 اسید چرب آمیدها

یک اسید چرب آمید عبارت از یک ترکیب شیمیایی آلی است که در آن عامل هیدروکسیل (OH ) با یک عامل گروه آمین-NH2  جابه جا شده باشند، و آن یک مادة واکسی می باشد که خاصیت لغزندگی و لیزی دارد. سه اسید آمیدی که بیشترین مصرف را در صنعت مرکب سازی دارند عبارتند از : «اولئو آمید»، «استتار آمید» و «اوریو آمید».

 اسید چرب امیدها از نظر ظاهری مانند واکس ها هستند. رنگشان از حالت زرد روشن تا قهوه ای تیره متغیر است و نقطه ذوب آنها از ۶۸°C تا ۱۰۹°C بوده و در بیشترین حلال های آلی حل می شوند. هم چنین با اکثر واکسها قابلیت مخلوط شدن و امتزاج را دارند ولی به خاطر بوی خاصی که دارند مصرفشان محدود است. به عنوان مواد لیز کننده و لغزنده در رنگ های چاپ سیلک اسکرین، فلکسوگرافي و هلیو گراور مصرف دارند که از پشت زدن کار و جمع شدن های سطحی خودداری می کنند. میزان مصرف شان معمولا ۱٪ است و از پاشیدن مرکب چاپ فلکسو در سرعت های بالا جلوگیری می کند. (۱٪ در وزن مرکب مصرفی که به صورت افزودنی جهت جلوگیری از پشت زدن مصرف می شود.)

 این مواد از نظر شیمیایی خنثی بوده و از عبور آمونیاک از درون اسیدهای چرب مذاب به دست می آیند. (اسیدهای چرب معمولا دارای ملکول بزرگتر و سنگین تر بوده و بعد از ترکیب با آمونیاک اکثرا جامد و واکسی می شوند.)

 ب) واکس های نفتی 

واکسهای نفتی از نفت خام حاصل می شوند. معمولا ۱۰٪ وزنی نفت خام واکسها هستند. در مرکب های چاپ از واکس های نفتی جهت پایین آوردن چسبندگی استفاده می کنند. ژل های نفتی که چسبندگی را کاهش می دهند در مرکب های لترپرس و افست مصرف دارند، از جمله این واکس ها می توان انواع پارافین های جامد با درجات ذوب مختلف را اسم برد، از پارافین های سبک (مایع) تا سنگین ترین آنها که جامد و ترد و شکننده هستند. این پارافین ها را می توان پس از استخراج به روش های مختلف، از جمله حل کردن حرارتی، تخلیص کرد.

 واکس مونتان 

واکس مونتان از مشتقات نفتی جامد بیتومن استخراج می شود که از رنگ زرد روشن تا قهوه ای تیره متغیر است. واکس مونتان در حلال های آروماتیک و هیدروکربورهای کلره، وقتی که سرد هستند، حل می شود ولی در حلال های هیدروکربوری آلیفاتیک تنها در صورتی که گرم کنیم حل می شوند. بیشترین مصرف آنها در تهیه کاغذهای کپی در کنار واکس سنتزی است.

 ج) واکس های طبیعی 

واکسهای طبیعی اغلب مخلوط پیچیده ای از اسیدهای چرب، أسترها، الكل ها و هیدروکربن ها هستند. اسيدها شامل مخلوطی از اسیدهای چرب اشباع شده ، اتیلنیک اسید و اسیدهای دی بازیک و غیره هستند.

 واکس زنبور

واکس زنبور یا موم که به رنگ زرد تا زرد قهوه ای در طبیعت وجود دارد بیشتر توسط زنبور از گیاهان و گل ها دریافت و در یک جا جمع می شود. در اتر، کلروفورم، کربن، تتراکلراید و روغن های گیاهی حل می شود. در آب و اتیل الکل حل نمی شود، در درجه حرارت معمولی اتاق نیز در حلالهای نفتی حل نمی شود ولی در اثر حرارت با اکثر پارافینها مخلوط و امتزاج حاصل می کند . این واکس را می توان در مرکب های افست و لترپرس مصرف کرد.

 واکس کارنوبا

 یک واکس سخت و شکننده بوده که رنگ آن کاهی زرد تا خاکستری، قهوه ای متغیر است. این واکس جهت بالا بردن درجه ذوب واکس های دیگر مصرف دارد. حلالیت آن در درجه حرارت اتاق خیلی کم است ولی در حرارت بیشتر در حلال های نفتی حل می شود. بیشترین مصرف آن در مرکب چاپ افست و لترپرس، جهت بالا بردن لغزندگی و لیزی همراه با براقیت می باشد . در تهیه کاغذهای کپی و واکس چرم مصرف فراوان دارد و به دلیل بالا بودن قیمت آن، آن را همراه پارافین، در واکس چرم مصرف می کنند. این واکس از برگ های درخت نخل که در برزیل می روید حاصل می شود. در هر برگ نخل به مقدار ۵ گرم واکس کارنو با وجود دارد.

  خشک کن ها

خشک کن ها را به عنوان کاتالیزور جهت بالا بردن خاصیت خشک شوندگی روغن هایی که در ساختمان مرکب های افست و لترپرس مصرف دارند به کار می برند . در حضور این مواد شیمیایی مراحل اکسیداسیون و تشکیل فیلم خشک و تبدیل آن به یک فیلم سخت، به جای ۴ ساعت در مدت زمان کوتاهی انجام می گیرد. اکثر این کاتالیزورها نمک های معدنی و صابون های اسیدهای آلی هستند. در سال های اخیر ترکیبات و مشتقات پیچیده ای از فلزات جهت بالا بردن مدت زمان اکسیداسیون مرکب های افست و لتر برس به بازار آمده است. خشک کن های فلزی دو نوع اند :

 الف) خشک کن های مایع

صابون های محلول در روغن ها خشک کن های مایع را تشکیل می دهند. خشک کن های مایع از تبدیل اسیدهای آلی مناسب به نمکهای فلزات سنگین به دست می آیند. این گروه از خشک کن ها همگی در روغن های گیاهی و حلال های نفتی محلول اند. فلزات سنگینی که بیشتر در ساختمان این گروه خشک کن ها مصرف دارند عبارت اند از : کبالت، منگنز، سدیم، سرب، زیرکونیوم، کلسیم، ليتيوم؛ و اسیدهای آلی که جهت تولید خشک کن های مایع به کار می روند، عبارتند از : اکتوئیک اسید چرب؛ رزین اسیدهای چرب، نفتنیک اسیدهای چرب، تال اسیدهای چرب و اسیدهای چرب روغن کتان.

 ب) خشک کن های خمیری

نمک های معدنی محلول در روغن ها که پایه خشک کن های خمیری را می سازند. این گروه از خشک کن ها از پخش و آسیاب کردن نمک های سرب و منگنز در وارنیش های روغن کتان به دست می آیند.

 استات سرب و بورات منگنز از معمولی ترین نمکهایی هستند که برای این کار به کار می روند .۲ می توان از نمک کبالت نیز استفاده کرد که به تنهایی یا همراه منگنز نفتنات کاربرد دارد.

 خشک کن های خمیری بیشتر در چاپ چهار رنگ که رنگ ها روی هم قرار می گیرند کاربرد دارد. پراکسیدهای معدنی اخیر برای بالا بردن قدرت خشک شدن مرکب های افست و لترپرس کاربرد پیدا کرده و بسیار موفقیت آمیز بوده است، اما خطر آتش زایی آنها، در انبار کردن این مرکب، مانع کاربردشان می باشد، حتی ممکن است موقع تهیه و ساخت این مرکب به علت ترکیب و اتو اکسیداسیون سریع مرکب ها آتش سوزی و حریق ایجاد شود.

آنتی اکسیدان ها

آنتی اکسیدان ها موادی هستند که با رادیکال های آزاد تولید شده در ساختمان مرکب چاپ، ترکیب می شوند و از اکسیداسیون خود به خودی مرکب جلوگیری می کنند . اکسیداسیون خود به خود معمولا در مرکب هایی که در فرمول آن ها کاتالیزورهای خشک کن به کار رفته است صورت می گیرد و موجب می شود که مرکب در داخل قوطی و ظرف و یا روی نوردهای صلایه بی موقع خشک شود و ایجاد فیلم یا قشر جامد نماید. بدین جهت لازم است که موادی شیمیایی، به نام ضد پوسته یا ضد رویه یا آنتی اکسیدان، به مقدار خیلی کم و محدود در فرمول مرکب به کار رود.

شکننده های سطح

شکننده های سطحی موادی هستند که به وسيله سطوح جذب یا پخش می شوند، بنابراین نیروی کشش سطحی را کاهش می دهند. صابون ها و دترجنت ها در سیستم های «آب» چنین خواصی از خود نشان می دهند. این عمل را می شود اندازه گیری کرد، بدین ترتیب اگر قطره ای از آب خالص با یک سطح غیر جذبی تماس حاصل نماید سه حالت پیش می آید. کاملا پخش می شود. اندکی پخش می شود و یا اینکه خود را جمع می کند.